Muhsin Yazıcı

1905 Rus Devrimi -1

1905 Rus Devrimi -1

Yirminci yüzyılın en önemli ve büyük devrimi sayılan Rus Devrimi 1905 ve 1917 yıllarında iki aşamada gerçekleşti. Eski Rus takvimine göre 9 Ocak olan 22 Ocak 1905 günü Georgii Apollonoviç Gapon adında bir papazın önderliğinde 140 bin işçinin Çar’a dilekçe vermek için Kışlık Saray’a yaptığı yürüyüşte, askerlerin açtığı ateşle binden fazla işçinin ölmesiyle 1905 Devrimi’nin ilk adımı başlamıştı. İşçilerin istekleri iş gününün sekiz saate indirilmesini, asgari ücretin arttırılmasını ve fazla çalışmanın kaldırılmasını kapsıyordu. Binden fazla işçinin ölümüyle biten yürüyüş Pazar gününe rastladığı için, bu olay Rus tarihine “Kanlı Pazar” olarak geçti.

Rus Devrimi’nin nedenlerini ve niteliğini daha iyi belirtebilmek için, o dönemin koşullarını kısaca gözden geçirmekte yarar vardır.

XX. yüzyılın baslarında Çarlık Rusya’sında, yüzyıllardır değişmeyen yapısıyla tarım, toprak köleliğine dayanmaktaydı. Yeni gelişmekte olan sanayi kesiminde de çalışma koşulları kötüydü. Giderek bir sanayi proletaryası oluşmakta, proletaryanın yüzde 24’ü, birden fazla işçi çalıştıran fabrikalarda çalışmaktaydı. Beş yüzden fazla işçi çalıştıran fabrikaların genel oranı ise yüzde 34 dolayındaydı.

1900-1903 yılları arasındaki ekonomik bunalım halkın Çarlık rejimine olan tepkisini artırmıştı. Bu dönemde emekçi yığınlarının yaşama koşulları daha da zorlaşmış, yaklaşık üç bin kadar iş yeri kapatılmış, yüzbinlerce fazla işçi sokağa atılmış, çalışan işçilerin ücretleri düşmüştü. Bu yıllarda grevler çoğalıyor, ekonomik grevlerin yerini siyasal nitelikleri grevler alıyor ve büyük çapta gösteri yürüyüşleri düzenleniyordu. Marksist Sosyalist-demokrat örgütler işçi sınıfı hareketinin gelişmesiyle büyümüş, güç kazanmıştı. Lenin’in kurduğu ve yönettiği Iskra (Kıvılcım) gazetesi dağınık Sosyal-demokrat çevre ve grupları bir araya getirmiş ve ikinci parti kongresinin toplanması konusundaki faaliyetini yoğunlaştırmıştı.

1903 yılında toplanan ikinci kongre sonunda Rus Sosyalist-Demokrat İşçi Partisi kuruldu. Bu kongre sırasında partinin çizgisini belirleme konusunda “Bolşevik” ve “Menşevik” olmak üzere iki grup ortaya çıktı. Menşevikler Lenin’in savunduğu biçimde bir militan-devrimci partiye karşıydılar ve işçi sınıfının önderliğine inanmıyorlardı; liberal burjuvaziyle uzlaşacak bir parti kurulmasından yanaydılar. Plehanov’un önderliğindeki Menşevikler Iskra gazetesini ve Merkez Komitesi’ni ele geçirmişler ve partiyi bölme yolunda girişimlerde bulunmuşlardı. Bolşevikler, karşı tarafı engellemek için Üçüncü Kongre’nin toplanmasını desteklemişler, mahalli örgütlerini birleştirmişler ve kendi gazeteleri olan Uperyod’u (İleri) çıkarmaya başlamışlardı. Böylece Rus- Japon savaşı öncesinde Bolşeviklerle Menşevikler iki ayrı siyasal grup halindeydiler.

Bolşevikler 1904 yılında Bakü’de büyük ve iyi örgütlenmiş bir grevi yönetti. Grev başarıyla sonuçlandı ve petrol işçileriyle petrol sanayicileri arasında, Rus işçi sınıfı tarihinde ilk olarak bir toplu sözleşme imzalandı. Bu grev Rusya’nın çeşitli bölgelerinde işçi eylemlerini hızlandırdı.

Peder Gapon ve Kanlı Pazar

Çarlık hükümeti daha önce kullanılan sansür, sürgün cezaları ve fabrikalardaki hükümet ajanlarının yetersiz kaldığını görünce işçi hareketini içerden etkisizleştirmek için farklı bir yönteme başvurmaya karar verdi. İşçileri hükümetin tarafına çekmek ve hükümete duydukları güvensizlikleri ortadan kaldırmak için işçi psikolojisinden iyi anlayan ve hükümete sadakati kanıtlanmış ajanlar işçilerin arasına gönderilecekti. Moskova için Zubatov, St. Petersburg için ise Peder Gapon bu yeni strateji doğrultusunda hükümet tarafından görevlendirildiler. Moskova’da Zubatov’un maskesi çabucak indi, ancak St. Petersburg’da Peder Gapon oldukça başarılı oldu. Kurduğu “St. Petersburg Kenti Fabrika ve Maden İşçileri Meclisi” adlı bir örgütün St. Petersburg’un bütün kesimlerinde şubeleri açıldı. Sosyalist-Marksist söylemlerle örgüt 1905’in başında yaklaşık 20.000 üyeye ulaştı.

Gapon, örgüte işçi eyleminin bastırılmasını amaçlayan bir plan önermişti. Bu plana göre, 9 Ocak günü işçiler kilise bayrakları ve Çar’ın portresini taşıyarak saraya doğru yürüyecekler ve isteklerini dile getiren bir dilekçeyi Çar’a sunacaklardı. Çar da onları dinleyecek ve bu iyiniyetli girişimi olumlu karşılayarak onlara yardım edecekti. Dilekçenin maddelerinin görüşüldüğü toplantılarda bulunan Bolşevikler, işçileri, bunun için tertip olabileceği konusunda uyarmışlar, ama çoğunluğu inandırmayı başaramamışlardı. İşçileri bu girişimden vazgeçmeyeceklerini anlayan Bolşevikler hiç değilse dilekçeye bazı maddelerin konmasını sağlamak istediler, bunda başarı sağladılar: Dilekçeye basın özgürlüğü, düşünce özgürlüğü, işçilerin dernek kurma özgürlüğü, Rusya’da siyasal rejim yapısında gerekli değişiklikleri yapacak bir Kurucu Meclis’in toplanması, yasalar önünde ayrılması, savaşın sona erdirilmesi, 8 saatlik iş günü ve toprağın köylülere verilmesi yolunda istekler eklendi.

İşçiler 9 Ocak 1905 sabahı Çar’ın sarayına doğru yaşlı ana babaları, eşleri ve çocuklarıyla birlikte ilahiler söyleyerek ilerliyorlardı. Sayıları 140 bini aşıyordu. Başkentte karşılarında 9.000 piyade ve 3.000 askerden oluşan birlikleri gördüklerinde ise artık çok geçti. Çar II. Nikola, kendisinden yardım istemeye gelmiş bu silahsız işçi topluluğuna ateş açtırdı. Binden fazla işçi öldürüldü, iki binden fazlası da yaralandı. Öldürülenler, tutuklananlar arasında Bolşevikler de vardı.

Bu “Kanlı Pazar” olaylarının yankısı çok büyük oldu. Çar’dan istediklerini alamayacaklarını anlayan işçiler daha da radikalleşti. Bütün ülkede grevler, gösteriler yapıldı. Kitleler “Kahrolsun zorbalık!” sloganlarıyla sokaklara dökülmüştü. Ocak ayında grev yapan işçilerin sayısı 400 bini buluyordu. Bir ay içinde son on yılın toplamından daha çok işçi greve katıldı.

1 Mayıs gösterileri sırasında birçok kentte, işçilerle polisler ve askerler arasında çatışmalar çıktı. Varşova’da göstericilere ateş açıldı ve yüzlerce insan öldürüldü. Bunun üzerine Varşova’da işçiler genel bir protesto grevine gittiler. Grevcilerle göstericiler Çarlık askerleriyle çatıştılar. Polonya’nın Lodz sanayi merkezinde işçiler sokaklarda barikat kurdu ve Çarlık birliklerine karşı üç gün savaştı. Bu savaşlar Rusya’da ilk silahlı işçi eylemi idi.

lvanovo-Voznesenk şehrindeki grevler iki buçuk ay kadar sürdü. Grevi yönetenler Bolşevik Kuzey Komitesi’ydi. Greve katılan işçiler, birçoğu kadın olmak üzere 70 bin kadardı. Çar’ın askerleri burada da işçilerin üstüne ateş açtı; çok sayıda ölen yaralanan oldu.

Bir süre sonra kırlık bölgelerde ayaklanmalar başladı. Köylüler büyük toprak sahiplerine karşı ayaklandılar. Çiftlikleri, şeker rafinelerini ve şarap yapımevlerini basıp, konakları, malikâneleri ateşe verdiler. Bazı yerlerde ise toprağa el koyup, çiftliklerin halka devredilmesini istediler. Toprak sahipleri korkuya kapılmış, kentlere kaçmaya başlamışlardı. Çar’ın askerleri köylülere ateş açıyor; tutuklamalarla sindirilmek isteniyordu. Köylü ayaklanmaları durmadı ve Volga bölgesine, Transkafkasya’ya, Gürcistan’a yayıldı.

Sosyal-demokratlar köylü eylemlerini desteklediler. Toplantılar düzenleyip köylüleri örgütlediler, köylü komiteleri kurdular. 1905’in yaz aylarında tarım emekçileri, örgütlü grevler düzenledi.

http://www.serenti.org/1905-rus-devrimi/

Yazar hakkında Tüm gönderileri gör Yazar website

admin

Cevap bırakın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * olarak işaretlenmiştir.

WordPress sürümünü güncellemeniz ve SLL güvenlik hatalarını gidermeniz gerekiyor.