Muhsin Yazıcı

Çin Devrimi -1

Çin Devrimi -1

Çin Devrimi, 1917 Rus Devrimi’nin ardından yirminci yüzyılın ikinci en büyük devrimi sayılmaktadır. Çin devriminin süreci aslında yüzyıla yansımaktadır. Batının devrimci düşünceleri Çin’de 1911’de Sun Yat Sen tarafından, 1949’da da halk cumhuriyeti olarak Mao Zedong tarafından Çin’de uyarlanarak yaşama geçirildi. Mao’nun önderliğinde 1934-35’de gerçekleştirilen “Uzun Yürüyüş” ile başlayan devrim süreci 1949’da Çin Halk Cumhuriyeti’nin kurulması ve Çan Kay Şek hükümetinin Formoza Adası’na (günümüzde Tayvan) sığınmasıyla sonuçlandı.

Çin Devrimi dünya politikasında büyük değişikliklerle yol açmış, Güneydoğu Asya ve Afrika ülkelerinde büyük etkileri görülünce Amerika ile İngiltere; Vietnam, Malezya ve Endonezya’daki olaylara müdahale etmek zorunda kalmıştır. Mao devriminin gerçekleştiği 30 yıllık dönemdeki olayların daha iyi anlaşılabilmesi için Afyon savaşlarını, Taiping İhtilali’ni, 1912’de cumhuriyetin ilan edildiği Sun Yat Sen Devrimi’ni dikkatle almak gerekir.

Mançu hanedanı 1911’de devrilip, 1 Ocak 1912’de cumhuriyetin kurulmasıyla ulusal birlik bozulmaya başladı. Kısa sürede ülke, çeşitli biçimler altında 1950’Ii yıllara kadar sürecek bir iç savaşa girdi. Şehirler birer birer özerkliklerini ilan ettiler; özellikle Orta ve Güney bölgelerdeki eyaletler, yerel yöneticiler arasında paylaşıldı. Sun Yat Sen liderliğindeki yeni yönetimin otoritesi, yalnızca güney bölgeleriyle sınırlıydı. Kuzeyde ise imparatorluk döneminden kalma eski yöneticiler, Yuan Şi Kai liderliğinde hemen hemen eski konumlarını koruyordu.

Yuan Şi Kai ölümünden sonra 1916 yılından itibaren iktidar, “Anfou Kulübü” olarak bilinen bir grup siyasetçinin eline geçecekti. Ama eyaletlerin gerçek egemenleri, kendilerine bağlı orduları ve yerel maliyeleri bulunan “dujun”lar yani savaş beyleriydi. Çin siyasi tarihi, bundan böyle çeşitli eyaletler arasındaki çatışmaların ve ittifakların tarihi olacaktı.

Kuomintang’ın Kuruluşu

Cumhuriyet ilan edilince Çin’de büyük bir güç olan “Devrimci Birlik” ihtilalle ilgisi olmayan gruplarla birleşerek bir muhalif parti haline gelmişti. Adı “Kuomintang”olan bu parti muhalefeti temsil ediyordu ama artık devrimci çalışmalarla hiçbir ilgisi kalmamıştı. Her ne kadar programına “sosyal hizmetler”, hatta “sosyalizm” sözcükleri konulmuşsa da bunlar sözde kalmaktaydı, toprak reformundan hemen hiç bahsedilmiyordu. Sun Yat Sen bu nedenlerle Kuomintang içinde “Devrimci Birlik Kulübü” adlı bir grup kurmak gereğini duymuştu.

Kuomintang ilk seçimlerde iktidarı ele geçirmeyi umuyordu. Fakat Cumhurbaşkanı Yuan Şi Kai de maskesini çıkarmış, askeri bir diktatörlüğe giden adımlar atmaya başlamıştı. İlk olarak Kuomintang’ın başbakan adayı öldürüldü, sonra yabacı şirketlerin imtiyazları genişletildi. Yabancı şirketlere tanınan bu ayrıcalıklara karşılık cumhurbaşkanının oğlu çok yüksek maaşla bir yabancı bir şirketin genel müdürlüğüne getirilmişti. Cumhuriyetle beraber daha iyi bir yaşama kavuşacaklarını uman köylülerin en ufak direnişleri bile şiddetle bastırıldı.

Sonunda Kuomintang yasadışı ilan edildi. Sun Yat Sen’in güney eyaletlerinde bir ikinci devrim girişimi de sonuç vermedi. Aylar süren çarpışmalardan sonra devrimci ordular yenildi. Sun Yat Sen tekrar Çin’den uzaklaşmak ve ikinci sürgün yaşamına başlamak zorunda kaldı. Japonya’ya giderek “Çin Devrim Partisi”ni kurdu ve Diktatör Yuan Şi Kai ile mücadeleyi iki yıl Japonya’dan yönetti.

1914’te Birinci Dünya Savaşı’nın başlaması, Çin’e yeni bir Japon müdahalesi getirmekteydi. Bu savaşa İtilaf Devletleri safında katılan Japonya, böylece Almanlarla uğraşmakta olan İngilizler ve Fransızların yerine Çin ile uğraşma olanağını bulmuştu. 1915 başlarında Japon Büyükelçisi, Yuan Şi Kai’ye verdiği notada “Çin’deki bütün Alman çıkarlarına el koyduklarını, Mançurya ve İç Moğolistan’ın Japon yatırımlarına açılması gerektiğini, Çin’in en büyük sanayi işletmelerinin Çin-Japon işbirliği ile yürütüleceğini, Çin’e Japon danışmanların gönderileceğini, Çin’in bütün silah gereksinimini Japonlardan karşılayacağını, güvenlik işlerinin de birlikte yürütüleceğini” bildirmekteydi. Kısacası sömürgecilik yine devam edecek, yalnızca sömürgeci ülke bu sefer Japonya olacaktı.

Yuan Şi Kai bu istekleri oyalamak istediyse de başarılı olamadı, Japonya Çin’de istediği üstünlüğü sağladı. Yuan Şi Kai 1916’da öldü. Bu tarihten sonra Kai’nin halefleriyle, Kanton’a gelerek yeni bir hükümet kuran Sun Yat Sen’ in kuvvetleri arasında çarpışmalar başladı ve yıllarca sürdü.

Birinci Dünya Savaşı, Çin’i Avrupa ülkelerinin baskısından kısmen kurtarmış ve artan Japon nüfuzuna rağmen bu yıllarda ticaret ve sanayide gelişmeler olmuştu. Savaştan önce Çinlilerin yönettiği banka sayısı on beşti, savaş sonunda 57’ye yükseldi; fabrikaların sayısında iki misli artış oldu ve işçi sayısı bir milyondan üç milyona çıktı. Çin az da olsa ilk defa 1919’da tahıl ihraç edebildi. Ama bunlara rağmen gerek Batı sömürgeciliği, gerek Japon sömürgeciliği Çin sanayisinin gelişmesini kösteklemekte, yalnızca hafif sanayi kuruluşuna izin vermekteydiler. Oysa savaş yıllarında gelişen Çin’in burjuva sınıfı daha fazla haklar istemekte, Çin ağır sanayiini kurmaya çalışmaktaydı. Aydınlar arasında yeni bir kültür akımı başlamıştı. Konfüçyüs ahlak sistemi, ataerkil aile ve feodal sistemin sosyal ve felsefi görüşleri eleştirilmekteydi. “Arı dil” akımı başlamış, konuşulduğu gibi yazma yolunda başarılı denemeler yapılmıştı. “Çinlilerin Gorki’si” denilen Lu Sun ve roman yazarı Mao Tun bu devrede yetişmişlerdi. Yeni fikirleri yaymakta olan dernekler kurulmuştu. Bunlardan biri Huan eyaletinde Mao Zedong’un liderliğindeki “Yeni Halk Çalışmaları”, bir diğeri de Tiençin’de Çu En Lai’nin başkanlığındaki “Uyanış” derneğiydi.

Savaştan sonra Çin, Wilson Prensipleri’ne dayanarak yabancılara tanınan imtiyazların kaldırılmasını, yabancı birliklerin çekilmesini ve Japonların 1915’te ültimatomla kabul ettirdiği notanın iptalini istedi. Fakat bu istekler reddedildiği gibi, Japonlara verilen imtiyazlar Versay Barış Antlaşması’nda açıkça yer aldı. Oysa Çin, savaşa İtilaf Devletleri safında katılmak zorunda bırakılmış, 200 bin Çinli cephelerde ve cephe gerilerinde çalıştırılmıştı.

http://www.serenti.org/cin-devrimi/

Yazar hakkında Tüm gönderileri gör Yazar website

admin

Cevap bırakın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * olarak işaretlenmiştir.

WordPress sürümünü güncellemeniz ve SLL güvenlik hatalarını gidermeniz gerekiyor.